Czy kosmos się opłaca? Satelity, bezpieczeństwo i gospodarka XXI w. Czy uderzy w nas asteroida?
Wykład dr hab. Katarzyny Malinowskiej, prof. ALK w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki w Warszawie [12 stycznia 2026 r.]
Posłuchaj wykładu w formie podcastu:
Kosmos może kojarzyć się z kosztownymi misjami, astronautami i wyprawami na odległe planety. Tymczasem znaczna część współczesnej gospodarki i infrastruktury zależy od technologii znajdujących się setki kilometrów nad naszymi głowami. Satelity umożliwiają nawigację, komunikację, prognozowanie pogody i obserwację Ziemi. Pomagają rolnikom precyzyjnie nawozić pola, służbom szybciej docierać na miejsce zdarzenia, kontrolować nielegalne wysypiska i wycinkę lasów, przewidywać zagrożenia naturalne czy analizować zmiany klimatu.
Czy zatem inwestowanie w kosmos jest luksusem, czy jednym z warunków funkcjonowania nowoczesnego państwa?
Dr hab. Katarzyna Malinowska pokazuje, czym właściwie jest gospodarka kosmiczna i jak w ciągu kilkudziesięciu lat przeszła drogę od rywalizacji dwóch mocarstw do globalnego rynku, w którym coraz większą rolę odgrywają prywatne przedsiębiorstwa, startupy oraz ogromne konstelacje niewielkich satelitów. Wyjaśnia różnicę między produkcją rakiet i satelitów a znacznie większym rynkiem usług wykorzystujących dane satelitarne. To właśnie ich zastosowania w transporcie, telekomunikacji, rolnictwie, energetyce, ochronie środowiska czy zarządzaniu kryzysowym stanowią dziś jedną z najważniejszych części kosmicznej gospodarki.
Kosmos ma również coraz większe znaczenie strategiczne. Wojna w Ukrainie pokazała, jak istotne dla współczesnego konfliktu są satelity obserwacyjne i systemy łączności takie jak Starlink. Dostęp do infrastruktury orbitalnej staje się elementem bezpieczeństwa państwa, a sektor kosmiczny jest silnie związany z polityką, zamówieniami publicznymi i decyzjami rządów. Prelegentka omawia m.in. model działania Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz zasadę geograficznego zwrotu, dzięki której środki wpłacane przez państwa do ESA mogą wracać do krajowych przedsiębiorstw w postaci kontraktów i inwestycji technologicznych.
Wykład dotyczy także ciemniejszej strony gwałtownego rozwoju sektora. Coraz większe zatłoczenie niskiej orbity, tysiące fragmentów kosmicznych śmieci, ryzyko kolizji, cyberataki na infrastrukturę satelitarną oraz niejasne zasady odpowiedzialności prawnej stają się poważnym wyzwaniem. Prawo kosmiczne powstawało bowiem w czasach, gdy działalność w przestrzeni kosmicznej była niemal wyłącznie domeną państw. Dziś musi zmierzyć się ze światem prywatnych firm, megakonstelacji satelitów oraz planów eksploatacji Księżyca i innych ciał niebieskich.
Czy można posiadać fragment Księżyca? Kto odpowiada za szkody wyrządzone przez satelitę? Czy państwo może wyznaczyć w kosmosie własną „strefę bezpieczeństwa”? Jak pogodzić interes przedsiębiorców i poszczególnych państw z zasadą, że przestrzeń kosmiczna jest dobrem całej ludzkości?
To opowieść o kosmosie nie jako odległej przestrzeni, ale jako części naszej codzienności – infrastruktury, gospodarki i systemu bezpieczeństwa. O rynku wartym setki miliardów, którego znaczenie szybko rośnie, ale wraz z potencjalnymi zyskami rosną również ryzyka, odpowiedzialność i potrzeba nowych regulacji.
dr hab. Katarzyna Malinowska, prof. ALK – doktor habilitowana nauk prawnych, radca prawny, profesor Akademii Leona Koźmińskiego. Ekspertka w zakresie prawa ubezpieczeń i prawa kosmicznego, z wieloletnim doświadczeniem doradczym dla rynku ubezpieczeniowego i reasekuracyjnego. Dyrektorka Centrum Studiów Kosmicznych ALK oraz kierowniczka studiów podyplomowych poświęconych przemysłowi kosmicznemu oraz ryzyku i ubezpieczeniom majątkowym. Autorka licznych publikacji naukowych, prelegentka konferencji krajowych i międzynarodowych, zaangażowana w działalność międzynarodowych organizacji eksperckich zajmujących się prawem ubezpieczeniowym i kosmicznym.
Organizator:
Wszystkie materiały obejrzysz również na naszym kanale Wszechnica FWW 
