Indie i ich sąsiedzi od 1945 po współczesność – mocarstwa czy „kolosy na glinianych nogach”?

Czy Indie są już światowym mocarstwem, czy raczej państwem, którego ogromny potencjał wciąż ograniczają nierówności, konflikty i problemy wewnętrzne? Jaką rolę w Azji Południowej odgrywają Pakistan, Chiny, Bangladesz, Nepal, Sri Lanka i Afganistan? I dlaczego historia podziału subkontynentu nadal wpływa na bezpieczeństwo całego regionu?

Dr Krzysztof Dębnicki przedstawia szeroką panoramę Azji Południowej po II wojnie światowej. Punktem wyjścia są podstawowe dane dotyczące liczby ludności, wielkości gospodarek i tempa rozwoju Indii, Chin i Pakistanu. Wykładowca od razu jednak przestrzega przed bezkrytycznym podejściem do statystyk: te same wskaźniki mogą oznaczać bardzo różne rzeczy w zależności od przyjętej metodologii. Przykładem są dane dotyczące dostępu do wody czy poziomu analfabetyzmu.

Duża część wykładu poświęcona jest narodzinom współczesnych Indii i Pakistanu. Do 1947 roku subkontynent pozostawał pod panowaniem brytyjskim. Gdy Imperium Brytyjskie opuszczało Indie, napięcia pomiędzy ludnością hinduistyczną i muzułmańską doprowadziły do powstania dwóch państw.

Podziałowi towarzyszyły masowe migracje i ogromna przemoc. Miliony ludzi opuszczały rodzinne miejscowości, a setki tysięcy zginęły. To doświadczenie pozostawiło głęboki ślad w relacjach indyjsko-pakistańskich i do dziś wpływa na sposób, w jaki oba społeczeństwa postrzegają siebie nawzajem.

Jednym z najważniejszych skutków podziału stał się konflikt o Kaszmir. Dr Dębnicki pokazuje, jak decyzje podejmowane w latach 1947–1948 doprowadziły do podziału regionu pomiędzy Indie i Pakistan. Spór o Kaszmir pozostaje jednym z głównych źródeł napięcia w Azji Południowej, blokując współpracę gospodarczą i polityczną między dwoma największymi państwami regionu.

Kolejnym wielkim sąsiadem Indii są Chiny. Po zajęciu Tybetu przez Chiny w 1950 roku zniknął bufor oddzielający wcześniej oba państwa. Początkowe próby budowania przyjaznych relacji zakończyły się wojną w 1962 roku, którą Indie przegrały.

Wykład pokazuje, jak ten konflikt wpłynął na cały układ geopolityczny regionu. Pogorszenie relacji chińsko-radzieckich sprzyjało zbliżeniu Indii ze Związkiem Radzieckim, natomiast Pakistan coraz mocniej wiązał się z Chinami. Powstał swoisty system krzyżujących się sojuszy, który przez kolejne dekady kształtował politykę Azji.

Ważnym momentem była również wojna z 1971 roku i powstanie Bangladeszu. Wschodni i Zachodni Pakistan dzieliły ogromne odległości, język, kultura i interesy gospodarcze, a wspólna religia okazała się niewystarczającym spoiwem. Brutalne tłumienie ruchu niepodległościowego doprowadziło do masowego napływu uchodźców do Indii i ostatecznie do indyjskiej interwencji wojskowej.

Dr Dębnicki analizuje także przemiany gospodarcze Indii po rozpadzie Związku Radzieckiego. Przez dziesięciolecia indyjska gospodarka była silnie kontrolowana przez państwo i oparta na idei samowystarczalności. Dopiero reformy zapoczątkowane w latach 90. otworzyły ją szerzej na świat i stworzyły podstawy szybkiego wzrostu gospodarczego.

Szybki rozwój nie oznacza jednak końca problemów. Indie wciąż muszą mierzyć się z ubóstwem, ogromnymi różnicami społecznymi, presją demograficzną, napięciami religijnymi i wyzwaniami infrastrukturalnymi.

Osobnym wątkiem jest wyścig zbrojeń jądrowych. Indie i Pakistan posiadają broń atomową, a ich stolice dzieli zaledwie kilka minut lotu pocisku. Konflikt między dwoma państwami ma więc wymiar nie tylko regionalny, lecz także globalny.

W końcowej części wykładu pojawia się także Afganistan. Pakistan od dziesięcioleci traktował go jako potencjalną „głębię strategiczną” w konflikcie z Indiami. To podejście wpłynęło na stosunek Islamabadu do mudżahedinów, a później do talibów. Dr Dębnicki pokazuje, jak skomplikowane interesy Indii, Pakistanu, Afganistanu, Chin, Rosji i Stanów Zjednoczonych nakładają się na siebie w jednym regionie.

Czy Indie są rzeczywiście wschodzącym mocarstwem? Czy mogą skutecznie rywalizować z Chinami? Dlaczego konflikt z Pakistanem pozostaje nierozwiązany? I czy szybki wzrost gospodarczy wystarczy, by przezwyciężyć problemy społeczne i polityczne subkontynentu?

Zapraszamy na wykład dr. Krzysztofa Dębnickiego „Indie i ich sąsiedzi od 1945 po współczesność – mocarstwa czy ‘kolosy na glinianych nogach’?”.

Wykład zorganizowany w ramach cyklu dla maturzystów w Collegium Civitas, 30 marca 2011 r.

Nagranie pochodzi z 2011 roku, dlatego dane gospodarcze, demograficzne oraz oceny bieżącej sytuacji międzynarodowej należy odczytywać w kontekście tamtego okresu.

#Indie #Pakistan #Chiny #Kaszmir #Bangladesz #Afganistan #AzjaPołudniowa #Geopolityka #KrzysztofDębnicki #CollegiumCivitas #Wszechnica

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.