Jak zapachy wpływają na nasz mózg i emocje

Dlaczego jeden zapach potrafi w jednej chwili przywołać wspomnienie z dzieciństwa? Czemu aromat pieczywa, perfum albo konkretnej rośliny może poprawić nastrój, uspokoić lub pobudzić? I czy olejki eteryczne rzeczywiście wpływają na pracę mózgu?

Dr Agnieszka Mroczek opowiada o węchu jako jednym z najstarszych zmysłów chemicznych. Pomaga nam on odnajdywać pożywienie, oceniać jego jakość, unikać zagrożeń, a także budować więzi społeczne. Choć często nie doceniamy jego znaczenia, ludzki nos i mózg potrafią rozróżniać ogromną liczbę cząsteczek zapachowych.

Prowadząca wyjaśnia, czym są odoranty, czyli lotne związki chemiczne odbierane jako zapach. Pokazuje, że niewielka zmiana w budowie cząsteczki może całkowicie zmienić aromat, a ten sam związek w zależności od stężenia może pachnieć przyjemnie albo odpychająco. Przykładem jest indol, który w dużym stężeniu kojarzy się z odchodami, natomiast w niewielkim współtworzy kwiatowy zapach jaśminu i róży.

Ważnym tematem wykładu jest związek zapachu z pamięcią i emocjami. Tak zwany efekt Prousta opisuje sytuację, w której aromat niespodziewanie uruchamia bardzo wyraźne wspomnienia. Zapach nie działa jednak wyłącznie psychologicznie. Cząsteczki lotne mogą również oddziaływać na receptory, neuroprzekaźniki i inne procesy zachodzące w organizmie.

Dr Agnieszka Mroczek omawia przykłady działania olejków eterycznych i roślin aromatycznych. Lawenda może wykazywać właściwości uspokajające i wspierać sen, mięta pieprzowa działać chłodząco i przeciwbólowo, mandarynka poprawiać nastrój, a rozmaryn wspomagać niektóre funkcje poznawcze. Prowadząca podkreśla jednak, że należy odróżniać wstępne wyniki badań od właściwości potwierdzonych na tyle dobrze, by można było mówić o zastosowaniu leczniczym.

Czym różni się aromaterapia od leczenia preparatami roślinnymi? Jak powstają olejki eteryczne? Dlaczego zapach rośliny jest zwykle mieszaniną dziesiątek lub setek związków? I w jaki sposób naukowcy badają ich wpływ na mózg i samopoczucie?

Wykład pokazuje, że zapachy są czymś więcej niż przyjemnym dodatkiem do codzienności. Łączą chemię, biologię, pamięć, emocje i kulturę, a ich działanie może wynikać zarówno z naszych doświadczeń, jak i z biologicznego wpływu cząsteczek na organizm.

Dr Agnieszka Mroczek – edukatorka i badaczka zajmująca się fitochemią roślin, bioaktywnymi związkami naturalnymi, olejkami eterycznymi i aromapsychologią. Od wielu lat prowadzi zajęcia z biochemii, biotechnologii i farmakognozji na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Wykład został nagrany podczas Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego 22 marca 2025 roku.

#zapach #węch #emocje #pamięć #mózg #olejkieteryczne #aromaterapia #aromapsychologia #fitochemia #roślinylecznicze #biochemia #UniwersytetWarszawski #DOKO #Wszechnica