Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku
Wykład prof. Pawła Machcewicza w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas [12 kwietnia 2021 r.]
Posłuchaj wykładu w formie podcastu:
Jak powstawało jedno z najważniejszych polskich muzeów historycznych? Dlaczego jego wystawa wywołała tak gwałtowny spór polityczny? I czy opowieść o II wojnie światowej powinna skupiać się przede wszystkim na polskim doświadczeniu, czy pokazywać je w szerszym, europejskim i światowym kontekście?
Prof. Paweł Machcewicz przedstawia historię tworzenia Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku z perspektywy jego inicjatora, współtwórcy i pierwszego dyrektora. Opowiada o narodzinach pomysłu, budowaniu zespołu, projektowaniu wystawy oraz sporach, które od początku towarzyszyły tej instytucji.
Idea muzeum pojawiła się w odpowiedzi na przemiany europejskiej pamięci o wojnie. W Niemczech coraz większą uwagę poświęcano cierpieniom ludności cywilnej, bombardowaniom miast, gwałtom oraz powojennym wysiedleniom. W Polsce budziło to obawy, że doświadczenie okupacji, terroru niemieckiego i sowieckiego oraz ogromnych strat poniesionych przez Europę Środkowo-Wschodnią zostanie zmarginalizowane.
Muzeum miało odpowiedzieć na ten problem nie poprzez kolejny konflikt polityczny, lecz poprzez stworzenie nowoczesnej, międzynarodowej opowieści o wojnie. Polskie doświadczenie miało zajmować w niej szczególne miejsce, ale zostać przedstawione w sposób zrozumiały także dla zagranicznych odbiorców.
Prowadzący opowiada o konstrukcji wystawy głównej, której centralnym tematem stały się losy ludności cywilnej. Ekspozycja pokazuje genezę wojny, systemy totalitarne, okupację, Zagładę, terror, pracę przymusową, przesiedlenia i codzienne strategie przetrwania. Zestawia doświadczenia Polaków z historiami mieszkańców innych państw, podkreślając zarówno podobieństwa, jak i różnice.
Dlaczego wystawa nie miała być wyłącznie opowieścią o bitwach, generałach i uzbrojeniu? Jak pokazać w muzeum głód, strach, utratę domu i rozpad codziennego świata? I w jaki sposób autentyczne przedmioty, fotografie, rekonstrukcje oraz multimedia mogą pomóc zrozumieć skalę wojennego doświadczenia?
Prof. Paweł Machcewicz omawia także zarzuty kierowane wobec muzeum. Krytycy twierdzili, że wystawa jest zbyt uniwersalna, niedostatecznie heroiczna i nie eksponuje w wystarczającym stopniu polskiej perspektywy. Spór nasilił się po zmianie władzy w 2015 roku i doprowadził do próby połączenia instytucji z powołanym wówczas Muzeum Westerplatte i Wojny 1939.
Wykład przypomina protesty historyków, muzealników i mieszkańców Gdańska przeciwko likwidacji samodzielności muzeum. Mimo konfliktu wystawę otwarto dla publiczności w marcu 2017 roku. Niedługo później Paweł Machcewicz został odwołany ze stanowiska, a nowa dyrekcja rozpoczęła wprowadzanie zmian w ekspozycji.
Czy muzeum historyczne może pozostawać niezależne od bieżącej polityki? Kto ma prawo decydować o sposobie przedstawiania narodowej przeszłości? I gdzie przebiega granica między korektą wystawy a zmianą jej pierwotnego przesłania?
To opowieść nie tylko o powstaniu konkretnej instytucji, lecz także o polityce pamięci, odpowiedzialności historyków i sporze o to, jak Polska powinna opowiadać światu o swoim doświadczeniu II wojny światowej.
Prof. Paweł Machcewicz – historyk związany z Instytutem Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, inicjator, współtwórca i pierwszy dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, współtwórca Instytutu Pamięci Narodowej.
Wykład został zorganizowany w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas 12 kwietnia 2021 roku.
#MuzeumIIWojnyŚwiatowej #IIwojnaświatowa #Gdańsk #pamięćhistoryczna #politykapamięci #historiaPolski #muzeum #Westerplatte #okupacja #Holokaust #ludnośćcywilna #PawełMachcewicz #CollegiumCivitas #Wszechnica
Wszystkie materiały obejrzysz również na naszym kanale Wszechnica FWW 
