Największy rekin ery dinozaurów i rozwikłanie jego zagadki
Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach cyklu Paleontologiczne Wieczory na Wydziale Geologii UW [25 lutego 2026 r.]
Jak wyglądał największy rekin żyjący w erze dinozaurów? Czy był powolnym mieszkańcem morskiego dna, miażdżącym muszle małży, czy sprawnym łowcą przemierzającym otwarte morza? Przez niemal 200 lat Ptychodus pozostawał jedną z największych zagadek paleontologii.
Nie możesz obejrzeć wykładu? Posłuchaj podcastu:
Rekin ten żył w okresie kredowym i mógł osiągać około 9–10 metrów długości, a według niektórych szacunków nawet 11 metrów. Nie przypominał jednak typowego rekina znanego z filmów. Zamiast ostrych, trójkątnych zębów miał szerokie, spłaszczone zęby tworzące potężny aparat miażdżący.
Takie uzębienie wskazywało, że Ptychodus był durofagiem, czyli zwierzęciem odżywiającym się organizmami chronionymi twardymi muszlami lub pancerzami. Przez wiele lat rekonstruowano go więc jako ogromnego, powolnego rekina dennego, podobnego do współczesnych rogatków.
Wykład dr. Daniela Tyborowskiego pokazuje, jak na podstawie zębów, szczęk, skamieniałych odchodów i wreszcie niemal kompletnych szkieletów naukowcy stopniowo odtwarzali wygląd, dietę i tryb życia tego niezwykłego zwierzęcia.
Z wykładu dowiemy się między innymi:
– dlaczego w zapisie kopalnym rekinów najczęściej zachowują się ich zęby,
– czym uzębienie Ptychodusa różniło się od zębów typowych rekinów drapieżnych,
– czym jest durofagia,
– jakie zwierzęta mogły stanowić jego pokarm,
– czego o diecie wymarłych zwierząt można dowiedzieć się z koprolitów,
– jakie szczątki tego rekina odkryto w Polsce,
– jak znaleziska z Meksyku zmieniły jego rekonstrukcję.
Zęby Ptychodusa odkrywane są między innymi w Górach Świętokrzyskich. Z kamieniołomu Odra w Opolu pochodzą natomiast fragmenty szczęk oraz koprolity, czyli skamieniałe odchody. Badania ich zawartości wykazały obecność fragmentów skorupek ramienionogów i mikroskopijnych otwornic, co wspierało hipotezę, że rekin zjadał organizmy żyjące przy morskim dnie.
Prawdziwy paleontologiczny zwrot akcji nastąpił jednak w 2024 roku, gdy opisano wyjątkowo dobrze zachowane szkielety Ptychodusa odkryte w Meksyku. Zachowały się nie tylko czaszki i kręgosłupy, lecz także zarysy ciała i struktury płetw.
Odkrycia te pokazały, że Ptychodus nie miał sylwetki powolnego rekina dennego. Jego ostre płetwy piersiowe, duża płetwa grzbietowa i dobrze rozwinięta płetwa ogonowa wskazują, że był aktywnym i sprawnym pływakiem przystosowanym do życia w toni wodnej.
Analizy pokrewieństwa wykazały również, że należał do rekinów lamnokształtnych – grupy obejmującej między innymi współczesnego żarłacza białego. Łączył więc ciało szybkiego oceanicznego łowcy z uzębieniem działającym jak potężne imadło. Jego ofiarami mogły być nie tylko zwierzęta denne, lecz także amonity oraz duże żółwie morskie.
Historia badań nad Ptychodusem pokazuje, jak jedno wyjątkowe odkrycie może całkowicie zmienić naukowy obraz wymarłego zwierzęcia.
dr Daniel Tyborowski – jest paleobiologiem, geologiem, ewolucjonistą, nauczycielem akademickim i popularyzatorem nauki. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na ewolucji, morfologii funkcjonalnej, histologii i paleoekologii kręgowców wtórnie wodnych – gadów morskich i waleni. W 2018 roku z wyróżnieniem obronił dysertację doktorską pod tytułem „Paleobiologia i środowisko życia późnojurajskich kręgowców morskich z kamieniołomu Owadów-Brzezinki, Polska środkowa„. Tematyka doktoratu dotyczyła unikatowych skamieniałości ichtiozaurów, żółwi morskich oraz ryb kostnoszkieletowych. Pełnił funkcję adiunkta muzealnego oraz pracownika Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. W ramach działalności popularyzatorskiej prowadził wykłady i prelekcje w Muzeum Ziemi PAN, w tym w cyklu „Środowe spotkania z dziejami Ziemi”, które były transmitowane na Wszechnicy. Od 2024 roku jest pracownikiem naukowym i wykładowcą w Katedrze Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego aktualne badania naukowe skupiają się na ewolucji i zróżnicowaniu specjalizacji pokarmowych wśród morskich czworonogów (ichtiozaurów, mozazaurów i waleni) w kontekście konwergencji ekomorfologicznej i sensorycznej.
https://danieltyborowski.wordpress.com/
Zapraszamy na Wieczory Paleontologiczne z dr Danielem Tyborowskim!
Zapraszamy też do wsparcia działalności naukowej dr Tyborowskiego za pośrednictwem https://patronite.pl/tyborowski
Organizator wykładu:
***
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.
