Naukowcy w wojennej zawierusze
Wykład dr Aleksandry Sentkowskiej w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [24 marca 2023 r.]
Posłuchaj wykładu w formie podcastu:
Czy wybitny naukowiec może pozostać poza polityką w czasie wojny? Gdzie kończy się troska o rozwój nauki, a zaczyna odpowiedzialność za współpracę z reżimem? I jak oceniać badaczy, których odkrycia zmieniły świat, ale których wojenne wybory budzą do dziś poważne wątpliwości?
Dr Aleksandra Sentkowska opowiada o naukowcach tworzących podstawy fizyki jądrowej, chemii kwantowej i współczesnego obrazu atomu. Przypomina drogę od modelu Thomsona, przez doświadczenie Ernesta Rutherforda i model Nielsa Bohra, aż po mechanikę kwantową Erwina Schrödingera i zasadę nieoznaczoności Wernera Heisenberga.
Głównym bohaterem wykładu jest właśnie Heisenberg – jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, laureat Nagrody Nobla i współtwórca mechaniki kwantowej. Po wybuchu II wojny światowej pozostał w Niemczech i zaangażował się w niemiecki program jądrowy. Do dziś trwa spór, czy próbował doprowadzić do skonstruowania bomby atomowej, czy przeciwnie – celowo opóźniał prace nad nią.
Szczególne miejsce zajmuje jego spotkanie z dawnym nauczycielem i przyjacielem, Nielsem Bohrem, w okupowanej Kopenhadze. Obaj naukowcy przedstawiali później zupełnie inne wersje tej rozmowy. Według Bohra Heisenberg był przekonany o zwycięstwie III Rzeszy i próbował nakłonić go do współpracy. Sam Heisenberg twierdził natomiast, że chciał stworzyć porozumienie między fizykami, które powstrzymałoby budowę broni jądrowej.
Wykład przenosi nas również do okupowanego Krakowa. Dr Aleksandra Sentkowska przypomina Sonderaktion Krakau – podstępne aresztowanie w 1939 roku profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej. Wielu z nich trafiło do obozów koncentracyjnych, część zmarła w wyniku uwięzienia. Heisenberg, mimo swojej pozycji i kontaktów, nie wystąpił w ich obronie.
Kilka lat później, w 1943 roku, przyjechał do Krakowa z wykładem o fizyce atomowej i przemianach jąder. Spotkanie odbyło się pod patronatem władz okupacyjnych, a sukcesu gratulował mu Hans Frank. Polski naukowcy nie zostali wpuszczeni na salę. Dlaczego Heisenberg zgodził się wystąpić w takich okolicznościach? Czy rzeczywiście nie mógł odmówić, czy wybrał wygodny kompromis z władzą?
To opowieść nie tylko o odkryciach naukowych, ale też o moralnych granicach, lojalności, odpowiedzialności i decyzjach podejmowanych w czasach, gdy nauka została wciągnięta w machinę wojenną.
Dr Aleksandra Sentkowska – chemiczka związana ze Środowiskowym Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytetu Warszawskiego.
Wykład został nagrany podczas Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego 24 marca 2023 roku.
#historianauki #IIwojnaświatowa #WernerHeisenberg #NielsBohr #mechanikakwantowa #fizykajądrowa #SonderaktionKrakau #UniwersytetJagielloński #etykanauki #naukowcy #UniwersytetWarszawski #DOKO #Wszechnica
Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:
1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww Przez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowywszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.
2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl – https://tiny.pl/wkwpk Jeżeli robisz zakupy w Internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!
3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewem
Darowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:
33 1600 1462 1808 7033 4000 0001
Fundacja Wspomagania Wsi
