Sposoby medialnej manipulacji
Debata Festiwalu Nauki z udziałem dr Konrada Maja, dr Mirosława Oczkosia i prof. Ireneusza Krzemińskiego [20 września 2025 r.]
Posłuchaj debaty w formie podcastu:
Zagadnienie propagandy i manipulacji świadomością społeczną, wpływania na ludzkie wyobrażenia o świecie, a także kształtowania postaw od dawna jest domeną badań i refleksji naukowej. Wszak wiek XX oparty był medialnie i komunikacyjnie na manipulacyjnym oddziaływaniu ideologii, prowadzących do strasznych konsekwencji. Wydawało się, także uczonym, że czas manipulacji i propagandowego formowania postaw należy w końcu XX wieku – zwłaszcza po upadku sowieckiego komunizmu – do przeszłości, a propagandowe zabiegi obecne wciąż np. w Korei Północnej traktowano w mediach jako niemal rozrywkowy przekaz. Ważną sprawą była kwestia odróżnienia propagandy-manipulacji od perswazji – niezbędnej w debacie publicznej (i nie tylko!)
Ale oto niespodziewanie, wraz z populizmem i zwłaszcza z narodowym populizmem, z poczuciem niebezpieczeństwa i zagrożenia nawet w „starych demokracjach” powróciły – w nowy sposób wyrażane – ideologiczne i propagandowe obrazy świata, silnie manipulujące społeczną świadomością. Chciałbym, aby nasza debata dotyczyła przede wszystkim tej zmiany: co się właściwie stało w pierwszej połowie XXI wieku, że na wielką skalę pojawiły się zjawiska – ogólnie nazwijmy je propagandowe – które nie tylko modyfikują faktyczny obraz świata, ale czynią go niepewnym? Propaganda i świadoma, zwłaszcza politycznie (a więc i ideologicznie) motywowana manipulacja zacierają różnice między prawdą a fałszem, podważają media publiczne i prywatne, starające się przekazać realny obraz świata. Co właściwie jest prawdziwe i realne? Zaczyna być nie do końca jasne, nawet dla zorientowanej medialnie i politycznie publiczności. Jak do tego doszło? Jakie były/są warunki społeczne i psychologiczne, by nastąpił pozytywny odbiór i łatwe uleganie manipulacji? Po drugie – jakie są konieczne warunki, jakie spełnić muszą manipulatorzy, aby oddziałać skutecznie na ludzi? Jak się różnicują te warunki od społeczeństwa i od miejsca na świecie? Wiemy przecież, że niektóre propagandowe oddziaływania przebiegają przez cały glob, mając swe różne wersje. Co możemy zrobić, aby dialog i perswazja wypleniły manipulację?
I wreszcie – jak możemy się bronić jako zbiorowość i jako osoby przed propagandą i medialną manipulacją? To, oczywiście, najtrudniejsze pytanie, ale mam nadzieję, że nasi dyskutanci – paneliści przynajmniej podejmą próbę odpowiedzi na te trudne pytania! A są to świetni specjaliści.
Dr Konrad Maj – psycholog społeczny, adiunkt w Katedrze Psychologii Społecznej Uniwersytetu SWPS, kierownik Centrum Innowacji Społecznych i Technologicznych HumanTech oraz inicjator cyklu HumanTech Meetings. Jego badania koncentrują się na wpływie społecznym, interakcji człowiek–robot oraz konsekwencjach rozwoju nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja i metawersum. Autor licznych publikacji, ekspert współpracujący m.in. z The Dutch Research Council (NWO), Fundacją Batorego i Związkiem Cyfrowa Polska. Laureat tytułu jednego z 25 najwybitniejszych absolwentów 25-lecia Uniwersytetu SWPS.
Dr Mirosław Oczkoś – aktor, reżyser filmowy i telewizyjny, adiunkt w Zakładzie Marketingu Wartości Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Ekspert wizerunku i komunikacji, doradca biznesu, polityki i show-biznesu, właściciel firmy szkoleniowej OCZKOŚ PERFECT IMAGE. Specjalizuje się w autoprezentacji, mowie ciała, retoryce i technikach komunikacyjnych. Autor pięciu książek o sztuce mówienia, komentator medialny i trener z ponad 25-letnim doświadczeniem.
prowadzenie – Prof. Ireneusz Krzemiński – socjolog, profesor nauk humanistycznych, związany z Instytutem Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor licznych publikacji poświęconych demokracji, przemianom społecznym, antysemityzmowi i sytuacji mniejszości w Polsce. Był rektorem Wyższej Szkoły Zarządzania Personelem oraz prorektorem Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych im. Jerzego Giedroycia. Członek polskiego PEN Clubu i stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita, komentator życia politycznego i społecznego. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2015).
***
Inicjatywa organizacji Festiwali Nauki w Warszawie, zapoczątkowana przez prof. Davida Shugara (fizyka i biologa molekularnego, twórcy polskiej szkoły biofizyki molekularnej) narodziła się w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego (ICM) UW we wrześniu 1996 roku. Dokumentem formalnie powołującym Festiwal było Porozumienie podpisane w grudniu 1996 roku przez Rektorów Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej i Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Dyrektorem Festiwalu Nauki w Warszawie został dr hab. Maciej Geller z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Od stycznia 2006 roku Festiwal nie jest już związany organizacyjnie z ICM. Jego animatorami są Wydział Fizyki UW i Instytut Biochemii i Biofizyki PAN, a oficjalnym reprezentantem, na mocy porozumienia Sygnatariuszy Porozumienia, pozostaje od początku Uniwersytet Warszawski. Od 2010 roku tytuł animatora otrzymał także Wydział Fizyki Politechniki Warszawskiej. W 2014 roku nowym dyrektorem Festiwalu została dr Zuzanna Toeplitz, związana z Wydziałem Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.
źródło: festiwalnauki.edu.pl
***
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.
