Warszawa literacka cz. II

Wykład prof. Andrzeja Fabianowskiego w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas [22 stycznia 2021 r.]

Posłuchaj wykładu w formie podcastu:

Jak wygląda Warszawa widziana oczami Juliusza Słowackiego, Bolesława Prusa, Marii Konopnickiej i poetów Skamandra? Gdzie przebiega granica między realnym miastem a Warszawą stworzoną przez literaturę?

W drugiej części cyklu prof. Andrzej Fabianowski kontynuuje opowieść o stolicy jako bohaterce tekstów, miejscu życia pisarzy oraz przestrzeni, w której rozwijało się życie literackie. Warszawa pojawia się tu nie tylko jako zbiór ulic i budynków, lecz także jako sieć znaczeń, wspomnień, legend i wyobrażeń.

Punktem wyjścia jest Juliusz Słowacki, który przyjechał do Warszawy jako młody urzędnik, a po wybuchu powstania listopadowego stał się jednym z poetów rewolucyjnego miasta. Prowadzący pokazuje miejsca związane z jego biografią i twórczością: plac Bankowy, plac Zamkowy, katedrę św. Jana, Zamek Królewski oraz dawny szpital bonifratrów. To właśnie warszawska przestrzeń staje się sceną najważniejszych wydarzeń w „Kordianie”.

Wykład prowadzi następnie przez Warszawę manifestacji patriotycznych poprzedzających powstanie styczniowe. Prof. Andrzej Fabianowski przypomina teksty Józefa Ignacego Kraszewskiego i Cypriana Kamila Norwida, pokazujące chwilę niezwykłego zbliżenia społeczności polskiej i żydowskiej.

Osobne miejsce zajmuje Szkoła Główna Warszawska – ważne centrum intelektualne drugiej połowy XIX wieku. Z jej środowiskiem związani byli między innymi Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz i Aleksander Świętochowski. Wykład przypomina również rolę bibliotek, redakcji, wydawnictw i czasopism, bez których nie mogłoby istnieć nowoczesne życie literackie.

Najważniejszym kronikarzem dziewiętnastowiecznej Warszawy był Bolesław Prus. W „Lalce” utrwalił Krakowskie Przedmieście, Powiśle, Hotel Europejski, kościoły, sklepy i kamienice, tworząc rozległy obraz miasta społecznych kontrastów. Obok arystokracji i bogatego mieszczaństwa pokazuje biedotę, handel, prostytucję i ludzi żyjących na marginesie.

Gdzie znajdował się sklep Wokulskiego? Jak wyglądały okolice Powiśla przed budową wiaduktu Markiewicza? Czy można dziś spacerować po Warszawie śladami bohaterów „Lalki”? Prof. Andrzej Fabianowski zestawia literacką topografię z przestrzenią współczesnego miasta.

W wykładzie pojawiają się również Maria Konopnicka i Eliza Orzeszkowa. Ich utwory pokazują Warszawę biedy, antysemityzmu i ograniczonych możliwości życiowych kobiet. „Mendel Gdański” oraz „Marta” stają się ważnymi świadectwami społecznych problemów epoki.

Kolejne miejsca to nieistniejący Dworzec Wiedeński, Dolina Szwajcarska, redakcja „Chimery” oraz żydowska Warszawa opisywana w jidysz przez Icchoka Lejba Pereca i innych pisarzy. Miasto okazuje się wielojęzyczną i wielokulturową przestrzenią, której literatura polska nie wyczerpuje.

Ostatnia część wykładu poświęcona jest Warszawie międzywojennej. Pojawiają się poeci Skamandra, kawiarnie literackie, kabaret Qui Pro Quo, Julian Tuwim, Marian Hemar, Eugeniusz Bodo, Witkacy oraz wydawnictwo „Rój” Melchiora Wańkowicza. Literatura przenosi się z kart książek do kawiarni, teatrzyków, redakcji i miejskiego życia.

Wykład pokazuje Warszawę jako miasto nieustannie współtworzone przez teksty. Pisarze nie tylko opisywali jej ulice, ale nadawali im znaczenia, budowali legendy i zachowywali pamięć o miejscach, które później zniknęły.

Prof. dr hab. Andrzej Fabianowski – literaturoznawca i krytyk literacki, specjalizujący się w historii idei oraz związkach literatury romantycznej z polityką. Związany z Instytutem Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.

#Warszawa #WarszawaLiteracka #literaturaPolska #JuliuszSłowacki #Kordian #BolesławPrus #Lalka #MariaKonopnicka #MendelGdański #Skamander #JulianTuwim #Witkacy #dwudziestoleciemiędzywojenne #historiaWarszawy #AndrzejFabianowski #CollegiumCivitas #Wszechnica