Więzienie jako instytucja społeczna
Wykład prof. Zbigniewa Lasocika w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas [29 października 2021 r.]
Nie możesz obejrzeć wykładu? Posłuchaj podcastu:
Czym właściwie jest więzienie? Miejscem izolacji i wymierzania kary, instytucją mającą zmieniać człowieka czy częścią społeczeństwa, za której funkcjonowanie wszyscy ponosimy odpowiedzialność?
Prof. Zbigniew Lasocik przedstawia więzienie z perspektywy prawa, kryminologii, socjologii i własnych doświadczeń związanych z wizytowaniem zakładów karnych w różnych częściach świata. Pokazuje, że nie jest ono zamkniętym światem istniejącym poza społeczeństwem. To rozbudowana instytucja publiczna, w której spotykają się osoby pozbawione wolności, funkcjonariusze, pracownicy cywilni, rodziny skazanych, organizacje społeczne oraz mieszkańcy lokalnych społeczności.
Punktem wyjścia jest mapa polskiego więziennictwa. Rozmieszczenie zakładów karnych nie jest przypadkowe – stanowi między innymi dziedzictwo zaborów i odmiennych polityk prowadzonych przez dawne imperia. Prowadzący przywołuje także dane pokazujące skalę systemu penitencjarnego oraz zwraca uwagę, że Polska należy do państw stosunkowo często sięgających po karę pozbawienia wolności.
Wykład prowadzi przez historię więzienia. Przez stulecia zamknięcie nie było podstawową karą, lecz sposobem przetrzymywania człowieka przed procesem, egzekucją albo spłatą długu. Dopiero w czasach nowożytnych zaczęto traktować pozbawienie wolności jako samodzielną sankcję, a więzienie jako miejsce dyscyplinowania, pracy, poprawy i resocjalizacji.
Prof. Zbigniew Lasocik omawia różne modele odbywania kary: ścisłą izolację więźniów, wspólne funkcjonowanie skazanych oraz systemy progresywne, w których zachowanie i praca mogą wpływać na warunki pobytu oraz termin zwolnienia. Pokazuje, że każda z tych koncepcji opierała się na innym wyobrażeniu o naturze człowieka i możliwości jego zmiany.
Dlaczego więzienie nazywane jest instytucją totalną? W codziennym życiu pracujemy, odpoczywamy i mieszkamy w różnych miejscach oraz wśród różnych ludzi. Za murami wszystkie te sfery zostają skupione w jednej przestrzeni i podporządkowane jednej władzy. To instytucja, która bardzo głęboko ingeruje w czas, relacje, ubiór, zachowanie i możliwość decydowania o sobie.
Prowadzący opisuje podstawowe dolegliwości związane z izolacją. Oprócz utraty wolności więzień doświadcza ograniczenia autonomii, poczucia bezpieczeństwa, kontaktów intymnych oraz dostępu do dóbr. Zależność od administracji i innych osadzonych może prowadzić do frustracji, lęku i konfliktów.
Odpowiedzią na te warunki staje się podkultura więzienna, nazywana także „drugim życiem”. Tworzy ona własne zasady, hierarchie, język, sposoby zdobywania pozycji i mechanizmy rozwiązywania sporów. Nie jest jedynie zbiorem egzotycznych obyczajów, lecz próbą odzyskania wpływu, bezpieczeństwa i znaczenia w rzeczywistości, w której oficjalna instytucja niemal całkowicie kontroluje życie człowieka.
Czy więzienie rzeczywiście resocjalizuje? Czy można uczyć odpowiedzialności i samodzielności, odbierając jednostce możliwość podejmowania decyzji? Jak przygotować człowieka do życia na wolności w środowisku, które w niewielkim stopniu przypomina świat poza murami?
Prof. Zbigniew Lasocik podkreśla znaczenie otwierania więzień na społeczeństwo. Organizacje pozarządowe, wolontariusze, samorządy, pracodawcy i rodziny mogą wspierać edukację, terapię, pracę oraz powrót skazanych do życia poza zakładem karnym. Więzienie pozostaje instytucją państwową, ale powinno realizować cele społeczne: chronić, naprawiać szkody i pomagać odzyskać człowieka zdolnego do odpowiedzialnego funkcjonowania.
Wykład skłania do pytania, czego oczekujemy od kary. Czy jej celem ma być odwet, odstraszanie, izolacja, naprawienie wyrządzonego zła czy przygotowanie sprawcy do powrotu? Odpowiedź mówi wiele nie tylko o więziennictwie, ale również o wartościach całego społeczeństwa.
Prof. Zbigniew Lasocik – prawnik i kryminolog, profesor nauk prawnych, badacz więziennictwa, praw człowieka i handlu ludźmi. Kierownik Ośrodka Badań Handlu Ludźmi na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego.
Wykład został zorganizowany w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas 29 października 2021 roku.
#więzienie #więziennictwo #systempenitencjarny #karapozbawieniawolności #kryminologia #prawo #resocjalizacja #instytucjatotalna #podkulturawięzienna #prawaczłowieka #politykakarna #ZbigniewLasocik #CollegiumCivitas #Wszechnica
Ten utwór dostępny jest na licencji: Creative Commons
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 3.0 Polska
