Czy tablica Mendelejewa jest skończona?

Posłuchaj wykładu w formie podcastu:

Czy układ okresowy pierwiastków ma swój koniec? Czy istnieje granica, poza którą nie da się już wytworzyć kolejnych pierwiastków? A może tablica Mendelejewa, choć dobrze znana ze szkolnych sal i podręczników chemii, wciąż pozostaje otwartą mapą nieodkrytych możliwości?

W wykładzie dr Paweł J. Napiorkowski opowiada o superciężkich pierwiastkach — tych, które nie występują naturalnie na Ziemi, lecz są wytwarzane sztucznie w laboratoriach. Najcięższym pierwiastkiem, który udało się dotąd zsyntetyzować i oficjalnie umieścić w układzie okresowym, jest oganesson o liczbie atomowej 118. Jego istnienie pokazuje, jak daleko zaszła współczesna fizyka jądrowa, ale jednocześnie prowadzi do pytania: czy można pójść jeszcze dalej?

Punktem wyjścia wykładu jest historia pierwiastków — zarówno tych powstałych w kosmosie, jak i tych, które człowiek nauczył się wytwarzać w akceleratorach. Dr Napiorkowski tłumaczy, skąd biorą się pierwiastki, czym różnią się jądra lekkie i ciężkie oraz dlaczego stabilność jądra atomowego zależy od delikatnej równowagi między protonami i neutronami.

Ważnym tematem wykładu jest metoda produkcji superciężkich pierwiastków poprzez fuzję jąder atomowych. To proces niezwykle trudny, wymagający ogromnej precyzji, specjalistycznej aparatury i cierpliwości, ponieważ nowo powstałe jądra istnieją często przez ułamki sekund. Im cięższy pierwiastek próbujemy stworzyć, tym większe stają się problemy ze stabilnością jego jądra.

Wykład prowadzi również przez historię odkrywania kolejnych elementów układu okresowego — historię pełną rywalizacji, błędów, sporów o pierwszeństwo i naukowych zwrotów akcji. To opowieść nie tylko o chemii i fizyce, ale też o tym, jak działa nauka: jak potwierdza się odkrycia, jak nadaje się nazwy pierwiastkom i jak przesuwa się granice tego, co możliwe.

Czy tablica Mendelejewa jest więc skończona? Odpowiedź nie jest prosta. Z jednej strony znamy obecnie pierwiastki do liczby atomowej 118. Z drugiej — fizycy nadal szukają sposobów na tworzenie jąder jeszcze cięższych, badając granice stabilności materii i możliwość istnienia tzw. wyspy stabilności.

To wykład o pierwiastkach, atomach, akceleratorach, kosmicznym pochodzeniu materii i jednym z najciekawszych pytań współczesnej fizyki jądrowej: gdzie naprawdę kończy się układ okresowy?

Dr Paweł J. Napiorkowski – fizyk związany ze Środowiskowym Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się fizyką jądrową, w tym badaniami jąder atomowych i procesów zachodzących z udziałem ciężkich jonów.

Organizator wykładu:

***

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.