Warszawa literacka

20 marca 2023
Kategoria: Historia, Kultura
2472
Wykładowca: Andrzej Fabianowski

Wraz z Uniwersytetem Trzeciego Wieku Collegium Civitas zapraszamy na wykład prof. Andrzeja Fabianowskiego [30 października 2020 r.]

Posłuchaj wykładu w formie podcastu:

Jak literatura zapisuje miasto, które wielokrotnie zmieniało swój kształt, traciło budynki, ulice i całe dzielnice? Czy Warszawę można czytać jak tekst – poprzez miejsca związane z pisarzami, bohaterami książek i wydarzeniami utrwalonymi w poezji?

Prof. Andrzej Fabianowski opowiada o związkach Warszawy z literaturą, odwołując się do geopoetyki, czyli badania relacji między przestrzenią a tekstem. Literackie oblicze miasta tworzą zarówno miejsca opisane w powieściach i wierszach, jak i domy, ulice, cmentarze oraz place związane z życiem twórców.

Warszawa jest pod tym względem miastem szczególnym. Wiele jej historycznych miejsc nie przetrwało wojen i kolejnych przebudów. Niejednokrotnie zamiast domu, w którym mieszkał pisarz, pozostał jedynie kamień z informacją: „tu stał dom”. Literatura staje się więc narzędziem przywracania pamięci o przestrzeni, której nie można już zobaczyć.

Prowadzący rozpoczyna opowieść od Bródna – jednego z najstarszych miejsc osadnictwa na terenie dzisiejszej Warszawy – i zestawia je ze współczesnymi osiedlami Białołęki. Zwraca uwagę na doświadczenie mieszkańców przybywających do stolicy z innych regionów oraz na rolę, jaką poznawanie historii miejsca może odegrać w budowaniu miejskiej tożsamości.

Jednym z pierwszych warszawskich obiektów obecnych w literaturze był most Zygmunta Augusta na Wiśle. Jan Kochanowski poświęcił mu swoje utwory, pokazując most nie tylko jako osiągnięcie techniczne, lecz także jako symbol wolności i połączenia obu brzegów miasta. Dzięki niemu mieszkańcy nie byli już uzależnieni od przewoźników i mogli swobodniej uczestniczyć w życiu Warszawy.

Wykład prowadzi również przez miejsca związane z romantyzmem i powstaniem listopadowym. Prof. Andrzej Fabianowski przypomina historię Reduty Ordona – zarówno rzeczywistego fragmentu fortyfikacji, jak i miejsca przemienionego przez Adama Mickiewicza w jeden z najważniejszych symboli polskiej pamięci. Poetycka wizja okazała się tak silna, że zaczęła funkcjonować niezależnie od faktów historycznych.

Jak Mickiewicz poznał opowieść o wybuchu reduty, skoro nie był świadkiem bitwy? Dlaczego Konstanty Julian Ordon został w wierszu uznany za poległego, choć przeżył powstanie? I w jaki sposób literatura może nadać konkretnemu miejscu znaczenie silniejsze niż historyczna dokumentacja?

Pojawiają się także inne teksty poświęcone obronie Warszawy, między innymi utwory Stefana Garczyńskiego oraz „Sowiński w okopach Woli” Juliusza Słowackiego. Kościół św. Wawrzyńca na Woli staje się w tej poezji nie tylko miejscem śmierci generała Józefa Sowińskiego, lecz także przestrzenią narodowej legendy i duchowego sensu.

Prof. dr hab. Andrzej Fabianowski – literaturoznawca i krytyk literacki, specjalizujący się w historii idei oraz związkach literatury romantycznej z polityką. Związany z Instytutem Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.

#Warszawa #WarszawaLiteracka #literaturaPolska #geopoetyka #AdamMickiewicz #JuliuszSłowacki #JanKochanowski #RedutaOrdona #powstanielistopadowe #Wola #Bródno #historiaWarszawy #AndrzejFabianowski #CollegiumCivitas #Wszechnica